Lilak (Syringa) – uprawa i pielęgnacja bzu ogrodowego

Lilak pospolity (Syringa vulgaris), potocznie zwany bzem, to jeden z najpiękniejszych krzewów ozdobnych kwitnących wiosną. Ceniony za intensywnie pachnące kwiaty, łatwość uprawy i odporność na mróz, doskonale sprawdza się w ogrodach przydomowych, parkach i na działkach. W artykule przedstawiamy wymagania lilaka, sposoby pielęgnacji oraz najciekawsze gatunki i odmiany dostępne w sprzedaży.

Gatunki i odmiany lilaka – co warto posadzić w ogrodzie?

Rodzaj Syringa obejmuje ponad 20 gatunków pochodzących głównie z Azji i południowo-wschodniej Europy. W ogrodnictwie największą popularnością cieszą się:

Lilak pospolity (Syringa vulgaris)

Najbardziej znany gatunek, dorastający do 3–6 m wysokości. Ma wyprostowany pokrój i duże, silnie pachnące kwiaty zebrane w wiechy. Kwitnie w maju.

Polecane odmiany:

• ‘Andenken an Ludwig Späth’ – purpurowe, późne kwitnienie.
• ‘Katherine Havemeyer’ – pełne, lilioworóżowe kwiaty.
• ‘Sensation’ – fioletowe kwiaty z białym obrzeżeniem.
• ‘Mme Lemoine’ – białe, pełne kwiaty.

Lilak chiński (Syringa × chinensis)

Mieszaniec powstały z krzyżówki S. vulgaris i S. persica. Ma bardziej rozłożysty pokrój i delikatniejsze liście. Kwitnie równie obficie, ale z mniejszą tendencją do tworzenia odrostów korzeniowych.

Lilak Meyera (Syringa meyeri)

Niski krzew (ok. 1,5 m) o zwartym pokroju. Kwitnie obficie, a niektóre odmiany powtarzają kwitnienie latem. Idealny do małych ogrodów.

Odmiana polecana:

• ‘Palibin’ – kompaktowa forma o lawendoworóżowych kwiatach.

Lilak węgierski (Syringa josikaea)

Gatunek odporny na cień i wilgoć. Osiąga 3–4 m wysokości, kwitnie w czerwcu. Polecany do ogrodów naturalistycznych.

Wymagania uprawowe lilaka – gdzie i jak sadzić?

Lilaki są łatwe w uprawie, ale najlepiej rosną w odpowiednich warunkach.

Stanowisko

• Nasłonecznienie: pełne słońce lub lekki półcień (min. 6 godzin światła dziennie).
• Podłoże: żyzne, umiarkowanie wilgotne, przepuszczalne, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego.
• Unikać: gleb kwaśnych i podmokłych.

Sadzenie

Najlepszy czas na sadzenie lilaków to jesień (wrzesień–październik) lub wczesna wiosna. Sadzonkę należy umieścić na tej samej głębokości, na jakiej rosła w szkółce. Po posadzeniu warto obficie podlać roślinę i ściółkować podłoże kompostem lub korą.

Pielęgnacja lilaka – przycinanie, nawożenie, podlewanie

Cięcie

Regularne przycinanie to klucz do obfitego kwitnienia. Lilaki kwitną na pędach zeszłorocznych, dlatego cięcie przeprowadza się tuż po kwitnieniu, najpóźniej w czerwcu.

Zalecenia:

• usuwanie przekwitłych kwiatostanów,
• wycinanie starych, słabych i zbyt zagęszczających pędów,
• ograniczenie odrostów korzeniowych (szczególnie u S. vulgaris).

Nawożenie

Lilaki nie wymagają intensywnego nawożenia. Wystarczy wczesnowiosenne zasilenie kompostem, nawozem organicznym lub mineralnym o niskiej zawartości azotu.

Schemat nawożenia:

• marzec: nawóz wieloskładnikowy (np. NPK 10-10-10),
• maj: dodatkowe nawożenie dla lepszego kwitnienia,
• sierpień: nawóz jesienny, bez azotu.

Podlewanie

Młode rośliny wymagają regularnego podlewania, szczególnie w czasie suszy. Starsze lilaki są dość odporne na okresowe niedobory wody.

Choroby i szkodniki – jak chronić lilaka?

Chociaż lilaki są roślinami stosunkowo odpornymi, mogą być atakowane przez choroby grzybowe i szkodniki.

Najczęstsze choroby

• Mączniak prawdziwy – biały, mączysty nalot na liściach. Występuje w drugiej połowie lata. Należy usuwać porażone części roślin i stosować opryski fungicydami (np. Topsin M 500 SC).
• Plamistość liści – brunatne plamy i przedwczesne opadanie liści. Zalecane jest zbieranie opadłych liści i stosowanie preparatów grzybobójczych.
• Zamieranie pędów – występuje po ostrych zimach lub na skutek infekcji grzybowych. Należy przycinać martwe fragmenty i zabezpieczać rany ogrodniczym maścią.

Szkodniki

• Mszyce – deformują liście i pąki. Wystarczy oprysk naturalnym preparatem na bazie mydła ogrodniczego lub środkiem owadobójczym.
• Zmieniki (np. zmienik lucernowiec) – owady wysysające soki z młodych liści. Przy dużym nasileniu stosuje się insektycydy kontaktowe.

Rozmnażanie lilaka – jak uzyskać nowe rośliny?

Lilaka można rozmnażać na kilka sposobów:

• Przez odrosty korzeniowe – łatwe, ale nie polecane dla odmian szczepionych, ponieważ uzyskujemy formę dziką.
• Sadzonki zielne – pobierane w czerwcu, ukorzeniają się w wilgotnym podłożu i ciepłym miejscu.
• Oczkowanie i szczepienie – metoda profesjonalna, stosowana do rozmnażania szlachetnych odmian.

Zastosowanie lilaka w ogrodzie

Lilaki to doskonałe rośliny soliterowe. Sprawdzają się także w szpalerach, przy ogrodzeniach oraz w ogrodach wiejskich i naturalistycznych. Ich kwiaty są idealne na bukiety i mają wysoką wartość dekoracyjną.

Wskazówka ogrodnicza

Unikaj sadzenia lilaka zbyt blisko trawnika – jego korzenie konkurują z trawą o wodę i składniki pokarmowe.

Podsumowanie

Lilaki to wdzięczne, długo żyjące krzewy o niewielkich wymaganiach. Ich pachnące kwiaty są prawdziwą ozdobą ogrodu, a dzięki szerokiej gamie gatunków i odmian każdy ogrodnik znajdzie coś dla siebie. Prawidłowe cięcie, odpowiednie stanowisko i profilaktyka chorób to podstawa sukcesu w uprawie Syringa.

Przeczytaj również:

Bez czarny(Sambucus) – Jak uprawiać i pielęgnować w ogrodzie